|
Το
Πένταθλο των Μουσών
Το Μάιο του 1906 η ΔΟΕ διοργάνωσε στο Παρίσι διεθνές συνέδριο
με θέμα τη σχέση τέχνης και αθλητισμού. Μια από τις ιδιαίτερες
θεματικές του συνεδρίου ήταν και η συνάρθρωση της τέχνης με
τους Ολυμπιακούς  Αγώνες,
με αποτέλεσμα να θεσπιστεί το Πένταθλο των Μουσών, δηλαδή
αγώνες καλλιτεχνών με απονομή μεταλλίων (χρυσού, αργυρού και
χάλκινου) παρόμοιων με εκείνων που απονέμονταν στους αθλητές.
Οι κατηγορίες που διαγωνίζονταν οι καλλιτέχνες ήταν αρχικά
πέντε (γλυπτική, ζωγραφική, μουσική, λογοτεχνία και αρχιτεκτονική),
οι οποίες αργότερα υποδιαιρέθηκαν σε επιμέρους ενότητες. Επίσης,
τα έργα έπρεπε να είναι πρωτότυπα, το θέμα τους να σχετίζεται
με τον αθλητισμό και να έχουν δημιουργηθεί στο διάστημα των
τεσσάρων ετών που αποτελούν μια Ολυμπιάδα, δηλαδή στο διάστημα
που μεσολαβεί μεταξύ δύο συνεχόμενων Ολυμπιακών Αγώνων. Ένας
πρόσθετος κανόνας, κατ' αναλογία με εκείνον που ίσχυε για
τους αθλητές, ήταν να μην είναι επαγγελματίες οι καλλιτέχνες
που θα διαγωνίζονταν στο Πένταθλο.
Σύμφωνα με τις αποφάσεις του συνεδρίου οι καλλιτεχνικοί αγώνες
θα εγκαινιάζονταν στους τέταρτους Ολυμπιακούς Αγώνες (Λονδίνο
1908). Ο λίγος χρόνος που μεσολαβούσε έως την έναρξή τους
απέτρεψε την ενσωμάτωση του Πεντάθλου στο πρόγραμμα των αγώνων.
Έτσι, το πρώτο Πένταθλο διοργανώθηκε στους πέμπτους Ολυμπιακούς
Αγώνες, που έγιναν στη Στοκχόλμη το 1912. Η διοργάνωσή του
ωστόσο αντιμετώπισε σημαντικά προβλήματα, καθώς συνάντησε
την αντίθεση μεγάλης μερίδας διανοουμένων και καλλιτεχνών
της Σουηδίας. Οι τελευταίοι εξέφρασαν αντιρρήσεις ως προς
τη διαδικασία αξιολόγησης των έργων τέχνης, το θεματικό περιορισμό
τους, αλλά και την απαγόρευση συμμετοχής επαγγελματιών, τονίζοντας
ότι ο χώρος της τέχνης είναι τελείως διαφορετικός από του
αθλητισμού κι ότι οι καλλιτέχνες δεν μπορούν παρά να είναι
επαγγελματίες.
Οι ενστάσεις αυτές δεν έκαμψαν τη ΔΟΕ και τους διοργανωτές
κι έτσι στους πέμπτους Ολυμπιακούς Αγώνες έκανε την εμφάνισή
του το Πένταθλο των Μουσών. Στην πρώτη αυτή διοργάνωσή του
μεταξύ των νικητών ήταν και ο Pierre de Coubertin, που πήρε
το χρυσό μετάλλιο στην κατηγορία της λογοτεχνίας, συμμετέχοντας
με το ποίημα "Ωδή στον Αθλητισμό" και με το διπλό ψευδώνυμο
G. Hohrod (Γερμανία) και M. Eschach (Γαλλία). Μεταξύ των νικητών
ήταν και ο Walter Winans από τις ΗΠΑ, ο ένας από τους δύο
αθλητές στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων που αναδείχτηκε
ολυμπιονίκης τόσο στους αθλητικούς (1908 και 1912 στη σκοποβολή),
όσο και στους καλλιτεχνικούς αγώνες (χρυσό στη γλυπτική).
Ο δεύτερος είναι ο Alfred Hajos από την Ουγγαρία, δύο φορές
χρυσός ολυμπιονίκης στην κολύμβηση (100 μ. και 1.500 μ.) στους
πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες (1896), ο οποίος κατέκτησε
και το αργυρό μετάλλιο στην κατηγορία της αρχιτεκτονικής στους
Ολυμπιακούς Αγώνες του 1924 στο Παρίσι.
Το Πένταθλο των Μουσών διατηρήθηκε σε έξι ακόμη Ολυμπιακούς
Αγώνες. Συγκεκριμένα, διοργανώθηκε στην Αμβέρσα το 1920, στο
Παρίσι το 1924, στο ΄Aμστερνταμ το 1928, στο Λος ΄Aντζελες το
1932, στο Βερολίνο το 1936 και, τέλος, στο Λονδίνο το 1948,
δίχως ποτέ να αποκτήσει το κύρος και το υψηλό επίπεδο συμμετοχών
που είχαν οι αθλητικοί αγώνες. Ενώ οι Ολυμπιακοί Αγώνες γιγαντώνονταν
από διοργάνωση σε διοργάνωση και συνιστούσαν το μεγαλύτερης
σπουδαιότητας αθλητικό γεγονός σε παγκόσμια κλίμακα -μια εξέλιξη
που διαφαινόταν καθαρά στα χρόνια του Μεσοπολέμου-, το Πένταθλο
των Μουσών αδυνατούσε να αποτελέσει αντίστοιχης αξίας και
εμβέλειας γεγονός στον καλλιτεχνικό χώρο. Έτσι, παρά την επιμονή
αρκετών μελών της ΔΟΕ και την παλινωδία στη λήψη αποφάσεων,
το Πένταθλο των Μουσών καταργήθηκε οριστικά το 1954.
Οι λόγοι που οδήγησαν σε αποτυχία σχετίζονται αφενός με τους
περιορισμούς που τέθηκαν εξαρχής από τη ΔΟΕ αναφορικά με τους
όρους συμμετοχής στο Πένταθλο των Μουσών και αφετέρου με την
αδυναμία παρακολούθησης των εξελίξεων στα διάφορα πεδία της
τέχνης στο α' μισό του 20ού αιώνα. Η εμμονή στον ερασιτεχνισμό
απέκλειε τη συμμετοχή των σημαντικότερων καλλιτεχνών. Η προσκόλληση
σε έναν "ευρωκεντρικό κλασικισμό" δημιουργούσε μεγάλη απόσταση
από τις νέες τάσεις στον καλλιτεχνικό χώρο, οι οποίες επέφεραν
αλλαγές στην τεχνοτροπία και την αισθητική. Είναι ενδεικτικό
ότι λίγοι σημαντικοί καλλιτέχνες συμμετείχαν στο Πένταθλο
και η συμμετοχή τους αυτή περιορίστηκε στο ρόλο του κριτή,
όπως συνέβη το 1924 στο Παρίσι με τους Maurice Ravel, Igor
Stravinki, Bela Bartok. Σε γενικές γραμμές, ελάχιστα από τα
έργα που βραβεύτηκαν ξεχώρισαν και ανεξάρτητα από τους Αγώνες,
ενώ σε πολλές περιπτώσεις δε δόθηκαν βραβεία. Για παράδειγμα,
το 1912 εκτός από τη μουσική και τη γλυπτική δεν αναδείχτηκε
νικητής στις άλλες τρεις κατηγορίες. Στη διάρκεια των επτά
διοργανώσεων στις οποίες διεξήχθη το Πένταθλο των Μουσών απονεμήθηκαν
21 χρυσά μετάλλια, 13 αργυρά και 20 χάλκινα, δηλαδή 54 συνολικά
μετάλλια, τα οποία αντιστοιχούν περίπου στο 27% των μεταλλίων
που θα μπορούσαν να είχαν δοθεί.
Η αναξιοπιστία και η παρακμή του θεσμού είναι χαρακτηριστική
στη διοργάνωση του 1948, η οποία ήταν και η τελευταία, καθώς
δεν υπήρχαν συμμετοχές χωρών, όπως οι ΗΠΑ, που να βρίσκονται
στο κέντρο των καλλιτεχνικών εξελίξεων. Ακόμη χαρακτηριστικότερη
είναι η περίπτωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 1952 στο Ελσίνκι
που δεν κατάφεραν να οργανώσουν το Πένταθλο. Είχε προηγηθεί
απόφαση από τη ΔΟΕ για κατάργηση του θεσμού το 1949 και ανάκληση
της απόφασης αυτής το 1951. Τελικά, στο Ελσίνκι το 1952 οργανώθηκαν
μόνο μερικές καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, ενώ το 1954 η ΔΟΕ αποφάσισε
οριστικά την κατάργηση του Πεντάθλου των Μουσών και τη διοργάνωση
Φεστιβάλ Τεχνών, αρχής γενομένης από τους Ολυμπιακούς Αγώνες
του 1956 στη Μελβούρνη.
|
