| Η τεχνική της εξαγωγής καθαρών μετάλλων από μίγματα και χημικές ενώσεις είχε διαμορφωθεί από την εποχή του Χαλκού για τα είδη που ήταν τότε σε χρήση. Νέο βήμα, πολύ σημαντικό στους Σκοτεινούς χρόνους, αποτέλεσε η ανακάλυψη μεθόδων για την εξαγωγή σιδήρου από σιδηρούχα μεταλλεύματα καθώς και για την κατεργασία του καθαρού μετάλλου. Οι σχετικές εφευρέσεις μεταφυτεύτηκαν στην Ελλάδα από την Ανατολή κατά τον 11ο αιώνα π.Χ. Η χρησιμοποίηση του σιδήρου το 10ο αιώνα π.Χ. γενικεύτηκε σε μεγάλο βαθμό. Εκτός από πόρπες, περόνες και δαχτυλίδια κατασκευάζονταν ξίφη και εγχειρίδια που αποδεικνύουν την εμφάνιση μίας τοπικής βιοτεχνίας και την επικράτηση νέας τεχνολογίας. |
|
Ο κατεξοχήν τεχνίτης στα ομηρικά έπη, ο θεός Ήφαιστος, είναι μεταλλουργός. Το εργαστήριό του, που βρίσκεται δίπλα στην κατοικία του στον Όλυμπο, αποτελεί τυπικό παράδειγμα εργαστηρίου επεξεργασίας χαλκού, σιδήρου αλλά και χρυσού. |
![]() Ίχνη
μεταλλουργικών δραστηριοτήτων έχουν σωθεί σε διάφορα μέρη τόσο στον ελλαδικό
χώρο όσο και σε περιοχές όπου εγκαταστάθηκαν έλληνες άποικοι. Στο 'Aργος
εντοπίστηκε κλίβανος για την επεξεργασία αργύρου, που χρονολογείται στην
πρώιμη Πρωτογεωμετρική περίοδο. Οι ανασκαφές στο Θορικό της νότιας Αττικής
αποκάλυψαν ένα μεγάλο χώρο εφοδιασμένο με κτιστούς λίθινους πάγκους και
πολλές λεκάνες λαξευμένες στο δάπεδο και έδειξαν ότι ήδη από τον 9ο αιώνα
π.Χ. γινόταν κατεργασία αργύρου από τα γειτονικά μεταλλεία του Λαυρίου.
Σε δύο από αυτές τις λεκάνες βρέθηκε μία ουσία γνωστή ως λιθάργυρος, δηλαδή
το υπόλειμμα του μολύβδου που κατακαθόταν ύστερα από την εξαγωγή του αργύρου
με κυπέλλωση. Tα υπολείμματα από γύψινες μήτρες για την κατασκευή τριπόδων
που βρέθηκαν στο Λευκαντί δείχνουν ότι εργαστήρια χαλκουργών πρέπει να υπήρχαν
εκεί από τα τέλη του 10ου αιώνα π.Χ. περίπου. Κατάλοιπα σιδηρουργικών εργασιών
βρέθηκαν σε διάφορα σημεία, όπως κοντά στο τείχος της Ζαγοράς στην 'Aνδρο
και υποδηλώνουν την ύπαρξη εργαστηρίων σιδηρουργίας μέσα στην οχυρωμένη
πόλη. Πιο εντυπωσιακές όμως είναι οι μεταλλοτεχνικές εγκαταστάσεις του 8ου
αιώνα π.Χ., που ανασκάφηκαν στην περιοχή Mετζαβία στις Πιθηκούσσες. Αποτελούνταν
από δύο εργαστήρια επεξεργασίας χαλκού, σιδήρου και μολύβδου με τους κλιβάνους
τους, καθώς και ένα συνεχόμενο χώρο για κατοικία. |
Oι
δύο κύριοι τρόποι κατασκευής μεταλλικών αντικειμένων ήταν η χύτευση λειωμένου
κράματος σε κατάλληλα διαμορφωμένη μήτρα και η σφυρηλάτηση. Στην τελική
διακόσμησή τους εκτός από την εγχάραξη, που συνήθως απέδιδε τις λεπτομέρειες,
εφαρμοζόταν και η τεχνική του χτυπητού ανάγλυφου, όπου χρησιμοποιούνταν
λίθινες μήτρες για την αποτύπωση των εικονιστικών μοτίβων σε μεταλλικά ελάσματα.
Oρισμένες φορές οι μήτρες κάποιου εργαστηρίου μπορεί να προέρχονταν από
άλλα εργαστηριακά κέντρα της εποχής, γι' αυτό και η τεχνοτροπία των παραστάσεων
στα προϊόντα του πιθανόν να παρουσιάζει βασικές διαφορές. Για παράδειγμα,
δεν αποκλείεται η λίθινη μήτρα που χρησιμοποιήθηκε για τη διακόσμηση ενός
χρυσού διαδήματος σε εργαστήριο της Ερέτριας στα τέλη του 8ου αιώνα π.Χ.
να προερχόταν από την Αττική. |
Tα
έργα της μεταλλουργίας
είναι συχνά ένας αξιόπιστος δείκτης ευημερίας, που μπορεί να οφείλεται είτε
σε ενδογενή πλούτο είτε σε επιτυχημένες εμπορικές συναλλαγές. Ένα από τα
στοιχεία που αποδεικνύουν την ανάπτυξη της μεταλλουργικής τέχνης και μαρτυρούν
τον πλούτο που αρχίζει να συρρέει στις ελληνικές πόλεις εξαιτίας των συστηματικών
επαφών με την Ανατολή, είναι η κατασκευή μεγάλων χάλκινων τριπόδων.
Τα σκεύη αυτά πριν από τα τέλη του 9ου αιώνα π.Χ. τα βρίσκουμε σχεδόν αποκλειστικά
σε ταφές, ενώ από την ΄Yστερη Γεωμετρική περίοδο στην πλειονότητά τους συναντώνται
ως αναθήματα σε ιερά. Γίνεται έτσι φανερό ότι από τον 8ο αιώνα π.Χ. οι θεοί
λαμβάνουν όλο και μεγαλύτερο ποσοστό του υπάρχοντος πλούτου. Ίσως δεν είναι
άσχετο το γεγονός ότι εργαστήρια μετάλλων πολύ συχνά βρίσκονται σε δημόσιους
χώρους ή σε άμεση επαφή με ιερά. Η σχέση αυτή εργαστηρίων και ιερών έχει
βεβαιωθεί ανασκαφικά στην Έγκωμη της Κύπρου, που εγκαταλείφτηκε τον 11ο
αιώνα π.Χ., και κατά τη Γεωμετρική περίοδο στην Ολυμπία, τον Ωρωπό, την
Τεγέα και την Ερέτρια. |
| | |
|
Σημείωση: Επιλέγοντας τις εικόνες θα δείτε μια σύντομη περιγραφή. | |